spørsmålet  |
svaret |
Regula est, quae rem, quae est breviter enarrat begynn å lære
|
|
regułą prawa jest to, co stan rzeczy krótko opisuje
|
|
|
Clara non sunt interpretanda begynn å lære
|
|
nie poddaje się jakiejkolwiek interpretacji tego, co jest jasne
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
|
|
|
Lex posterior derogat legi priori begynn å lære
|
|
ustawa pózniejsza uchyla wcześniejszą
|
|
|
Cessante ratione legis, cessat et lex ipsa begynn å lære
|
|
Gdy ustaje przyczyna (sens) ustawy, ustaje (traci moc) i sama ustawa
|
|
|
Applicatio legis est vita regulae begynn å lære
|
|
aplikacja ustawy jest życiem reguły LUB stosowanie orawa jest życiem normy prawnej
|
|
|
Iura non in singulas personas, sed generaliter constituuntur begynn å lære
|
|
prawa ustanawia się nie dla poszczególnych osób, ale dla wszystkich
|
|
|
Non exemplis sed legibus iudicandum est begynn å lære
|
|
Należy orzekać na podstawie ustaw (praw), a nie na podstawie przykładów (wcześniejszych rozstrzygnięć)
|
|
|
Salus populi (publica; rei publicae) suprema lex begynn å lære
|
|
Zdrowie narodu jest najwyżsym prawem
|
|
|
Non omne quod licet honestum est begynn å lære
|
|
nie wszystko, co jest dozwolone jest uczciwe
|
|
|
Ius gentium est, quo gentes humanae utuntur begynn å lære
|
|
Prawo narodów jest to prawo, którym posługuje się rodzaj ludzki
|
|
|
Optima est legum interpres consuetudo begynn å lære
|
|
Zwyczaj jest najlepszą wykładnią prawa
|
|
|
interverata consuetudo pro lege servatur begynn å lære
|
|
Utrwalony (dawny, wielokrotnie powtarzany) zwyczaj jest zachowywany jak prawo
|
|
|
Pacta tertiis nec nocent nec prosunt begynn å lære
|
|
umowy ani nie szkodzą, ani nie przynoszą korzyści stronom trzecim
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
|
|
|
Mater semper certa est, pater est quem nuptiae demonstrant begynn å lære
|
|
Matka jest zawsze pewna, ojcem jest ten, kogo wskazuje małżeństwo
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
|
|
|
Quod ab initio vitiosum est, non potest tractu temporis convalescere begynn å lære
|
|
Co od samego początku jest wadliwe, nie może z upływem czasu (lub przez sam upływ czasu) zostać naprawione (uzdrowione)
|
|
|
Errantis voluntas nulla est begynn å lære
|
|
Kto działa pod wpływem błędu, ten nie wyraża woli
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
złego zamiaru się nie domniemuje
|
|
|
Accessio cedit principali begynn å lære
|
|
przyrost przypada temu, co główne” lub „rzecz przyłączona dzieli los rzeczy głównej
|
|
|
Fructus sine usu esse non potest begynn å lære
|
|
Nie można pobierać pożytków (owoców, dochodów) z rzeczy bez prawa jej używania
|
|
|
Fundus est omne quidquid solo tenetur begynn å lære
|
|
Grunt (nieruchomość) to wszystko, co jest trwale związane z ziemią (gruntem), łącznie z budynkami i roślinami
|
|
|
Nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet begynn å lære
|
|
Nikt nie może przenieść na drugą osobę więcej prawa, niż sam posiada
|
|
|
Nemo sibi ipse causam possessionis mutare potest begynn å lære
|
|
nikt nie może sam sobie zmienić podstawy (tytułu) posiadania
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
nikt nie może mieć służebności na własnej rzeczy
|
|
|
possessor malae fidei ullo tempore non praescribit begynn å lære
|
|
posiadacz w złej wierze (nieuczciwy), niezależnie od upływu czasu, nie może zasiedzieć rzeczy
|
|
|
Prior tempore, potior iure begynn å lære
|
|
Pierwszy w czasie, lepszy w prawie
|
|
|
Res nullius cedit primo occupanti begynn å lære
|
|
rzecz niczyja przypada temu, kto pierwszy ją zawłaszczył (objął w posiadanie)
|
|
|
Separata esse debet possessio a proprietate begynn å lære
|
|
Posiadanie powinno być oddzielone od własności
|
|
|
Servitus servitutis esse non potest begynn å lære
|
|
Nie można ustanowić służebności na służebności
|
|
|
Servitus in faciendo consistere nequit begynn å lære
|
|
służebność co do zasady nie może polegać na pozytywnym działaniu (czynieniu) właściciela nieruchomości obciążonej
|
|
|
Servitutibus civiliter utendum est begynn å lære
|
|
Służebność należy wykonywać oględnie
|
|
|
Praedia debent esse vicina begynn å lære
|
|
służebności gruntowe powinny ustanawiane być na gruntach sąsiednich (w pobliżu)
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
to, co jest na powierzchni, przypada gruntowi
|
|
|
Usucapio est adiectio dominii per continuationem possessionis temporis lege definiti begynn å lære
|
|
Zasiedzenie jest nabyciem własności przez nieprzerwane posiadanie rzeczy przez czas prawem określony
|
|
|
Ususfructus est ius alienis rebus utendi fruendi salva rerum substantia. begynn å lære
|
|
Użytkowanie (ususfructus) jest prawem używania cudzych rzeczy i pobierania z nich pożytków, z zachowaniem istoty (substancji) rzeczy
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
sluzebnosc mieszkania jest zakonczona wraz ze śmiercią
|
|
|
Pignoris causa est indivisa. begynn å lære
|
|
podstawa zastawu jest niepodzielna
|
|
|
In omnibus quidem, maxime tamen in iure aequitas spectanda est. begynn å lære
|
|
We wszystkim, a zwłaszcza w prawie, należy mieć na względzie słuszność
|
|
|
Obligatio est iuris vinculum quo necessitate adstringimur alicuius solvendae rei secundum nostrae civitatis iura. begynn å lære
|
|
Zobowiązanie jest węzłem prawnym, który zmusza nas do świadczenia czegoś (lub komuś) zgodnie z prawami naszego państwa
|
|
|
Impossibilium nulla obligatio est. begynn å lære
|
|
nie ma obowiązku wobec rzeczy niemożliwych do spełnienia
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
wierzytelności dzielą się z mocy samego prawa
|
|
|
Mora debitoris perpetuat obligationem begynn å lære
|
|
Zwłoka dłużnika utrwala/przedłuża zobowiązanie
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
Podstęp/zły zamiar jest karany w każdym przypadku/zawsze
|
|
|
Vis maior est vis cui resisti non potest. begynn å lære
|
|
Siła wyższa to siła, której nie można się oprzeć
|
|
|
Pretium in numerata pecunia consistere debet. begynn å lære
|
|
cena powinna być wyrażona w pieniądzach (w konkretnej, wyliczonej kwocie pieniężnej)
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
gatunek (rzeczy) nie ginie
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
sprzedaż nieruchomości znosi (kończy) najem
|
|
|
Ius civile vigilántibus scriptum est begynn å lære
|
|
Prawo cywilne pisane jest dla osób starannych (czuwających, uważnych)
|
|
|
Nec stultis solere succurri. begynn å lære
|
|
Prawo cywilne pisane jest dla osób uważnych (czuwających)
|
|
|
Nihil est aliud hereditas, quam successio in universum ius, quod defunctus habuerit. begynn å lære
|
|
Spadek nie jest niczym innym, jak wejściem w ogół praw, które posiadał zmarły
|
|
|
Hereditas viventis non datur begynn å lære
|
|
Nie ma dziedziczenia po żyjącym
|
|
|
Heredis institututio est testamenti begynn å lære
|
|
ustanowienie dziedzica (heredis institutio) jest istotą i fundamentem całego testamentu
|
|
|
Legatum est donatio testamento relicta. begynn å lære
|
|
Zapis (legat) jest darowizną pozostawioną (przez testatora) w testamencie
|
|
|
Ambulatoria est voluntas defuncti. begynn å lære
|
|
wola spadkodawcy może ulegać zmianom (jest zmienna) aż do chwili śmierci.
|
|
|
In testamentis plenius voluntates testantium interpretamur. begynn å lære
|
|
W testamentach najpełniej wykładamy wolę spadkodawców
|
|
|
Nemo iudex idoneus in propria causa. begynn å lære
|
|
Nikt nie jest odpowiednim sędzią we własnej sprawie
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
nie można ukarać osoby za czyn, który w chwili jego popełnienia nie był wyraźnie przewidziany w ustawie
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
nie ma przestępstwa bez przepisu prawa
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
w razie wątpliwości na korzyść oskarżonego
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
|
|
|
Cogitationis poenam nemo patitur. begynn å lære
|
|
nikt nie ponosi kary za myślenie
|
|
|
Actio autem nihil aliud est quam ius persequendi iudicio quod sibi debetur. begynn å lære
|
|
powództwo (action) nie jest niczym innym, jak prawem do dochodzenia sądowego tego, co komuś się należy
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
Jeśli [ktoś] wzywa [cię] przed sąd, idź
|
|
|
Actor dicitur qui prius ad iudicium provocavit. begynn å lære
|
|
Powodem nazywany jest ten, kto pierwszy wszczął postępowanie
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
powód (actor) musi wytoczyć powództwo przed sądem właściwym dla miejsca zamieszkania pozwanego
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
powód (actor) musi wytoczyć powództwo przed sądem właściwym dla miejsca zamieszkania pozwanego
|
|
|
Reus est cuius de re agitur. begynn å lære
|
|
Pozwany (lub oskarżony) to ten, którego sprawa się toczy
|
|
|
Bis de eadem re agi non potest begynn å lære
|
|
Nie można procesować się (żądać rozstrzygnięcia) dwa razy w tej samej sprawie
|
|
|
Ei incumbit probatio, qui dicit, non qui negat. begynn å lære
|
|
ciężar dowodu spoczywa na tym, kto twierdzi, a nie na tym, kto przeczy
|
|
|
|
begynn å lære
|
|
chcącemu nie dzieje się krzywda
|
|
|
Nullus idoneus testis in re sua intellegitur. begynn å lære
|
|
Nikt nie może być uznany za wiarygodnego świadka we własnej sprawie
|
|
|
Reus in exceptione actor est begynn å lære
|
|
pozwany, podnosząc zarzut procesowy (np. zarzut kompensaty, przedawnienia, rozliczenia), sam staje się w tym zakresie "powodem" i musi udowodnić prawdziwość swojego zarzutu
|
|
|
Res iudicata pro veritate accipitur. begynn å lære
|
|
rzecz osądzoną przyjmuje się za prawdę
|
|
|
